Cybersecurity Niki?
Inyandiko z'Isomo
Cybersecurity
Ni ibikorwa nubundi buryo ubwo aribwo bwose bukoreshwa mu kurinda ama sisiteme (systems), imiyoboro y'itumanaho (networks) n'amaporogaramu (programs) kugirango bitinjirwamo n'abantu batabifitiye uburenganzira (unauthorized access).
Hakubiyemo:
- Gushyiraho uburinzi bucunga umutekano w'amakuru kugirango atagerwaho n'abantu batabifitiye uburenganzira.
- Uburyo bwo kumenya ko hari ibitero bigabwe mbere yuko bigera kuntego.
- Kuburizamo ibitero (fight against attacks) nibindi bikangisho (threats) bigabwa kuburinzi bwashyizweho, no kwirwanaho (defend).
Byagenda bite Cybersecurity Iramutse Idahari?
1. Kwibwa Amakuru (Data Theft)
Aba hackers bashobora kwiba amakuru yawe bwite y'ibanga nka passwords, amakuru yawe ya bank akaba aribo babigenzura.
2. Kunjira muma Sisiteme n'Abantu Batabyemerewe (Unauthorized Access)
Abanzi bashobora kwinjira muri sisiteme n'amakonte (accounts) yabantu akaba aribo bayagenzura.
3. Gutakaza Amakuru cyangwa Guyasenyuka (Data Loss or Destruction)
Files cyangwa databases bishobora gusibwa cyangwa gusenywa cyangwa kwangizwa kuburyo amakuru atazongera kugaragara iteka.
4. Guhomba Amafaranga (Financial Loss)
Ibigo n'abantu kugiti cyabo bashobora guhomba amafaranga binyuze muburiganya (fraund), kwibwa amakuru bakakwa amafaranga ngo atangizwa (ransomware attacks), cyangwa kwibwa amakuru yabo yerekeranye n'amafaranga.
5. Kwangirika kwa Sisiteme cyangwa Kuzima (System Damage or Shutdown)
Malware cyangwa ibitero bishobora kugonga server, sisiteme cyangwa amaporogaramu bigahagarara.
6. Kwibwa Umwirondoro (Identity Theft)
Umunyabyaha ashobora gukoresha ibyangombwa byibwe undi muntu, akigira uwo muntu akora ibyaha.
7. Gutakaza icyizere (Loss of Trust)
Abakiriya bashobora guhagarika gukoresha website cyangwa indi serivisi runaka, kuko bamenye ko amakuru yabo atarinzwe.